Alcohol Actueel Extra
    
    Overzicht van recent Nederlands onderzoek
relevant voor het alcoholbeleid

 12 april 2021
 

STAP is een onafhankelijk kennisinstituut dat zich inzet voor effectief alcoholbeleid en voor publieke bewustwording van de gezondheidsrisico's van alcohol.

Relatie alcoholgebruik en kansspelverslaving

7 april 2021

Onderzoeksbureau Breuer & Intraval en het onderzoeksinstituut IVO hebben in opdracht van het ministerie van VWS onderzoek uitgevoerd naar de relatie tussen (problematisch) alcoholgebruik en kansspelen. Dit naar aanleiding van de herziene bepaling hierover in de nieuwe Alcoholwet.



Uit het onderzoek blijkt dat alcoholgebruik kan leiden tot een toename van gokken. Onder invloed van alcohol nemen gokkers bijvoorbeeld eerder het besluit opnieuw te gokken en kunnen ze vaker en risicovoller gaan spelen.

Omgekeerd kan gokken leiden tot (meer) alcoholgebruik, zowel direct op de kansspellocatie als op een later tijdstip op een andere plek (‘uitgesteld drinken’). Hiervoor zijn verschillende verklaringen, zoals het gebruik van alcohol om te kunnen omgaan met een algeheel gevoel van stress dat gokken met zich mee kan brengen, of om te kunnen omgaan met bepaalde gokuitslagen.

Staatssecretaris Paul Blokhuis gaat naar aanleiding van het onderzoek in gesprek met de kansspelaanbieders en de verslavingszorg over het vormgeven en implementeren van preventiebeleid op het gebied van problematisch alcoholgebruik en kansspelverslaving.

onderzoek-alcoholgebruik-en-kansspelverslaving.pdfonderzoek-alcoholgebruik-en-kansspelverslaving.pdf (767 kB)

 

Sport en drank: de afhankelijkheid van kantines en sportevenementen van de inkomsten uit alcohol

7 april 2021

Het Mulier Instituut heeft in opdracht van het ministerie van VWS en NOC*NSF onderzoek gedaan naar de afhankelijkheid van sportverenigingen en sportevenementen van inkomsten uit alcohol en ongezonde voeding. Daarnaast is ook gekeken naar kansrijke alternatieve inkomstenbronnen.

Sportverenigingen met een eigen kantine, zo’n 13.000, blijken in grote mate afhankelijk te zijn van inkomsten uit de eigen kantine. De kantine-inkomsten vormen gemiddeld zo’n 27% van de totale inkomsten voor deze sportverenigingen. Binnen die kantine-inkomsten hebben alcoholhoudende dranken een groot aandeel, volgens de data uit de kassasystemen gemiddeld 43%.


De afhankelijkheid van sportverenigingen van inkomsten uit sponsoring door alcoholproducenten is minder groot. De inkomsten uit sponsoring op de totale inkomsten van sportverenigingen verschilt sterk; bij veldsporten (voetbal, hockey, korfbal) hebben vrijwel alle verenigingen sponsorinkomsten, terwijl daar bij binnensporten als zwemmen en bridge nauwelijks sprake van is. Bij de helft van de verenigingen met inkomsten uit sponsoring, is sponsoring met betrekking tot alcohol en minder gezonde voeding niet aan de orde, terwijl voor 8% van de verenigingen dergelijke sponsorgelden onmisbaar zijn.

Kansen voor alternatieve sponsoring
Volgens de sponsordeskundigen in het onderzoek is de sport aantrekkelijk voor alternatieve sponsoring en liggen er nog genoeg kansen, mede doordat de maatschappelijke en gezondheidswaarde van sport nog meer op de radar van potentiële sponsoren kan komen.

mulier-instituut---afhankelijkheid-sportverenigingen-en--evenementen-van-inkomsten-uit-alcohol-en-ongezonde-voeding.pdfmulier-instituut---afhankelijkheid-sportverenigingen-en--evenementen-van-inkomsten-uit-alcohol-en-ongezonde-voeding.pdf (1,34 MB)

Onderzoek naar de regulering van alcoholreclame door de alcoholindustrie

7 april 2021

In Nederland zijn de meeste regels voor alcoholreclame niet wettelijk vastgelegd maar opgenomen in de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken (RvA). Deze vorm van zelfregulering is ontwikkeld door de STIVA, het samenwerkingsverband van Nederlandse producenten en importeurs van bier, wijn en gedistilleerde dranken.

Op verzoek van STIVA en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft ZonMw opdracht verleend aan Ecorys om deze regelgeving te evalueren. Onderzocht is of, en zo ja op welke punten de bestaande RvA aangepast zou kunnen worden.

De onderzoekers concluderen dat de RvA over het algemeen volledig, actueel en doeltreffend is. Wel zijn er mogelijkheden voor verbetering, ook in relatie tot minderjarigen, en kan de RvA op verschillende punten doeltreffender en actueler worden gemaakt. Het rapport bevat daartoe een reeks van aanbevelingen.

Beperkingen van het onderzoek
Er is in het onderzoek slechts beperkt gekeken naar de effectiviteit van de RvA en of die bijdraagt aan de doelen van het Nationaal Preventieakkoord (zoals bescherming van jongeren en minder overmatig en zwaar alcoholgebruik). Er is geen aandacht besteed aan de recente wetenschappelijk literatuur over de ineffectiviteit van zelfregulering. Opmerkelijk is bovendien dat de onderzoekers vooral interviews hebben gehouden met organisaties betrokken bij de uitvoering van de RvA, brancheverenigingen van verkooppunten en adverteerders.



Blokhuis wil aanscherping RvA
Staatssecretaris Paul Blokhuis heeft in zijn aanbiedingsbrief aan de Tweede Kamer gemeld dat hij van oordeel is dat de regels in de RvA die toezien op de bescherming van minderjarigen aangescherpt moeten worden. Ook meldt hij dat Nederland het enige EU-land is waar je niet naar de rechter kan stappen wanneer er onjuiste alcoholreclame wordt getoond. Blokhuis geeft echter niet aan of, en zo ja hoe daarin verandering gebracht zou moeten worden.

ecorys---evaluatie-reclamecode-voor-alcoholhoudende-dranken.pdfecorys---evaluatie-reclamecode-voor-alcoholhoudende-dranken.pdf (1,33 MB)

Eén op de vijf online bestelde dranken komt uit buitenland

7 april 2021

In de nieuwe Alcoholwet zijn regels voor de verkoop op afstand (via telefoon/internet) van alcoholhoudende drank opgenomen. Het doel daarvan is om de naleving en controle van de leeftijdsgrens van 18 jaar bij thuisbezorgkanalen te verbeteren.  Onderzoeksbureau Ecorys gaat de effecten van de nieuwe regels onderzoeken. Daartoe is nu een nulmeting verricht.

Uit het eerste onderzoek blijkt o.a. dat het buitenlandse marktaandeel op de online Nederlandse markt 21% bedraagt en het Nederlandse marktaandeel 79%. De online koper van alcohol blijkt in grote lijnen een goede afspiegeling van de Nederlandse samenleving van 18-74 jaar, wat betreft geslacht, leeftijd of opleidingsniveau.



Ook zijn in het onderzoek de wettelijke regelingen op het gebied van alcoholverkoop in Nederland en vier andere landen onderzocht: België, Duitsland, Frankrijk en Zweden. In geen van deze landen is er specifieke wetgeving die online alcoholverkoop beperkt of bestaat er een wettelijke regeling voor online leeftijdsverificatie bij de aankoop van alcohol. In Nederland, Duitsland en Zweden is wel sprake van regelgeving van de alcoholindustrie (zelfregulering).

alcohol-verkoop-op-afstand.pdfalcohol-verkoop-op-afstand.pdf (2,03 MB)


 

Alcohol > 6% alleen verkrijgbaar bij de slijter heeft positief effect

7 april 2021

Beleidsmaatregelen gericht op het beperken van de alcoholbeschikbaarheid kunnen de alcoholconsumptie en de alcoholgerelateerde schade verminderen. Het grootste effect op de alcoholconsumptie en hiermee op het aantal levensjaren in goede gezondheid heeft de optie om de verkoop van dranken met meer dan 6% alcohol toe te staan bij de slijter. Het is ook een van de opties met het meeste draagvlak.

Ruim 55.000 alcoholverkooppunten
SEO Economisch Onderzoek schat dat Nederland 55.200 officiële verkooppunten van alcohol telt. Paracommerciële verkooppunten waar horeca geen kernactiviteit is, zijn goed voor een kwart van alle horecalocaties; sportkantines vormen hiervan de belangrijkste categorie. Dit komt boven op de 43.200 officiële fysieke verkooppunten die het CBS in zijn eerdere onderzoek telde, waarvan 30.300 horecalocaties, 8.900 verkooppunten in de detailhandel* en 4.000 online verkooppunten. Daarnaast zien stakeholders een toename van mengvormen van retail met horeca (zogenaamde blurring).

Opties voor beperken beschikbaarheid alcohol
Op basis van de ervaringen in het buitenland zijn vijf beleidsopties nader verkend voor de Nederlandse situatie. Hiertoe is onder andere gesproken met zowel verkopende als niet-verkopende partijen en is het draagvlak onder consumenten voor de volgende vijf beleidsopties gepeild:
1. De verkoop van dranken met meer dan 6% alcohol, zoals wijn en speciaal bier, alleen toestaan in specifieke winkels, zoals slijterijen.
2. Verbod op het schenken van alcohol tussen 04:00 en 08:00 uur.
3. Verbod op de verkoop van alcohol om mee te nemen tussen 22:00 en 07:00 uur.
4. Een verbod op het schenken in sportkantines.
5. Een verbod op de verkoop van alcohol op afstand.


Alcoholverkoop > 6% alleen door de slijter werkt positief
De exclusieve verkoop van drank met meer dan 6% alcohol door slijterijen heeft het grootste effect op de alcoholconsumptie en hiermee op het aantal levensjaren in goede gezondheid. Tegelijk gaan bij deze optie de meeste omzet en banen verloren. De beperking op schenktijden heeft de kleinste impact op alcoholconsumptie als geheel, maar heeft mogelijk wel een relatief groot effect op mensen die veel drinken en op alcoholgerelateerde schade.

Uit het onderzoek blijkt verder dat het effect van een specifieke maatregel in veel gevallen teniet wordt gedaan, omdat er veel verschillende verkoopkanalen zijn. Als supermarkten geen wijn of speciaalbier meer mogen verkopen, zullen er meer borrelshops of slijterijen komen en kan internetverkoop toenemen. Ook kunnen mensen beperkingen op schenk- en verkooptijden ontwijken door eerder te gaan drinken of alcohol te gaan kopen. Een integrale benadering die verschillende maatregelen om de beschikbaarheid te beperken combineert, zoals in de Scandinavische landen gebruikelijk is, werkt volgens de onderzoekers daarom waarschijnlijk beter.

*Het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP gaat uit van een hoger aantal verkooppunten van alcohol. STAP schat met name het aantal detailhandelaren dat alcohol verkoopt aanzienlijk hoger en wel op ca. 18.000!! Zie: themapagina Feiten en cijfers

seo---beschikbaarheid-van-alcohol.pdfseo---beschikbaarheid-van-alcohol.pdf (1,26 MB)

 

Bij prijsacties neemt consumptie tot 50% toe

7 april 2021

Eén van de belangrijkste maatregelen in de nieuwe Alcoholwet is een verbod op prijsacties met meer dan 25% korting bij de verkoop van alcohol. Het gaat om de verkoop voor thuisgebruik. De Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit wordt verantwoordelijk voor de handhaving van het verbod.

Deze maatregel zal naar verwachting in werking treden met ingang van 1 juli 2021. Twee jaar na de inwerkingtreding wordt deze maatregel geëvalueerd. Met het oog op deze evaluatie heeft er in 2020 een nulmeting plaatsgevonden.

Uit de nulmeting blijkt dat alle landelijke supermarkten, slijterijen en grote webshops prijsacties voeren. Bij een minderheid van de huidige prijsacties wordt er meer dan 25% korting gegeven. Bij de geïnventariseerde webshops is het 14%, bij de supermarkten en landelijke slijterijen gaat het om ongeveer een kwart van alle prijsacties.

De prijsacties worden op verschillende manieren richting consumenten geprofileerd. Meestal wordt daarbij duidelijk de aandacht op het prijsvoordeel gevestigd. Ook laat het onderzoek zien dat prijsacties voor meer verkopen zorgen: hoe hoger de korting, hoe meer er wordt gekocht en hoe groter de kans op consumptie en overconsumptie. Wanneer er prijsacties waren voor bier en wijn, namen de verkopen van deze merken gemiddeld met 33% (bier) en 50% (wijn) toe.



Als de kortingen van meer dan 25% zouden worden afgeschaft, geeft een substantieel deel van de consumenten aan minder of minder vaak alcohol te zullen kopen. Een derde van de consumenten zegt op zoek te gaan naar alternatieve verkoopkanalen in het buitenland.

Het effectonderzoek in 2023 zal laten zien hoe retailers en producenten hier mogelijk op gaan reageren, bijvoorbeeld door de prijzen structureel te verlagen of door vaker prijsacties met minder korting te doen, en in hoeverre de uitgesproken intenties door consumenten daadwerkelijk leiden tot veranderingen in koop- en consumptiegedrag.

panteia---prijsacties-op-alcoholische-dranken.pdfpanteia---prijsacties-op-alcoholische-dranken.pdf (827 kB)

RIVM inventariseert mogelijke vervolgstappen richting de ambities voor 2040

6 april 2021

Alcoholgebruik en overgewicht worden het effectiefst aangepakt met maatregelen die fors ingrijpen in de beschikbaarheid en toegankelijkheid van drank en ongezonde voeding. Dat staat in een nieuw RIVM-onderzoek, dat tot stand kwam op verzoek van demissionair staatssecretaris Paul Blokhuis (CU) van Volksgezondheid.

In 2018 is het Nationaal Preventieakkoord (NPA) gesloten, met daarin afspraken om roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht terug te dringen. Het RIVM schatte toen in dat de afspraken niet genoeg zijn om in 2040 de ambities voor problematisch alcoholgebruik en overgewicht te halen.

Op verzoek van het ministerie van VWS heeft het RIVM nu onderzocht welke extra maatregelen ingezet kunnen worden om problematisch alcoholgebruik en overgewicht verder te verminderen. Het heeft hiervoor literatuuronderzoek gedaan en geïnventariseerd welke maatregelen volgens experts impact hebben. Op basis daarvan is voor zowel problematisch alcoholgebruik als overgewicht een top 10 van maatregelen gemaakt.

Voor problematisch alcoholgebruik staat een aantal prijsmaatregelen in de top 10. Zo raden de experts aan om de accijns te verhogen, een basisprijs (minimum unit price) voor alcohol in te voeren en om kortingsacties te verbieden. Daarnaast adviseren ze om geen reclame te maken voor alcohol op plaatsen waar veel jongeren komen, zoals op sportverenigingen. Een ander advies is alcohol alleen nog bij slijters te verkopen. Meer voorlichting over de schadelijke effecten van alcohol wordt ook aangeraden.

De noodzakelijke maatregelen:

1.  Minimumprijs voor alcohol (MUP)
2.  Accijnsverhoging
3.  Geen contact tussen brouwers en studentenverenigingen
4.  Algeheel marketingverbod
5.  Sportverenigingen niet meer afhankelijk laten zijn van alcoholverkoop
6.  Verbod op prijsacties
7.  Verkoop alleen in slijterijen
8.  Alcoholbeleid voor WO en HBO
9.  Artsen geven voorlichting
10.Marketingverbod supermarkten


Er is in dit onderzoek niet gekeken naar de haalbaarheid van de maatregelen. Bijvoorbeeld of er genoeg geld of draagvlak is. Daarnaast is een doorrekening van de maatregelen nodig om te bepalen in hoeverre de ambities uit het NPA hiermee binnen bereik komen. Staatssecretaris Blokhuis zegt in een reactie dat hij "wel even moet wennen aan sommige voorstellen, zoals het weghalen van alcohol uit de supermarkt". Desalniettemin zou hij een aantal maatregelen graag ingevoerd zien worden. "Het is goed als er een minimumprijs voor alcohol komt, zodat een einde komt aan de absurde situatie dat een halve liter bier goedkoper kan zijn dan water of frisdrank."

Ook een kabinet zonder ChristenUnie zal nieuwe maatregelen nemen, denkt Blokhuis. "Mede door corona is daar steeds meer steun voor. We zaten in een boemeltje, dat werd met het preventieakkoord een sneltrein en het zou een TGV moeten worden."

bron: nrc.nl.

rivm---inventarisatie-aanvullende-maatregelen-nationaal-preventieakkoord2.pdfrivm---inventarisatie-aanvullende-maatregelen-nationaal-preventieakkoord2.pdf (1,13 MB)

Kopen van tabak en alcohol nog vaak mogelijk voor jongeren

27 januari 2021

Jongeren onder de 18 kunnen nog steeds op veel plekken alcohol en tabak kopen. Dat blijkt uit controles in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Staatssecretaris Paul Blokhuis is ontevreden over de resultaten.

De controles zijn vorig jaar door zogeheten mysteryguests uitgevoerd bij onder meer supermarkten, tankstations, horecabedrijven, sportkantines en slijterijen. De mysteryguests zijn jongeren van 17 jaar die in opdracht van het kabinet proberen om bier, wijn of sigaretten te kopen.

Illustratie Tomas Schats

De jongeren kregen alcohol in 38% van de gevallen niet mee. De controles zijn het slechtst bij maaltijdbezorgers. Slechts in 2,2% van de gevallen is de verplichte leeftijdscontrole goed uitgevoerd en kreeg de jongere het product niet. Slijterijen en supermarkten deden het met percentages van 66,3 en 58,1% aanmerkelijk beter.

Ook bij tabak gaat het nog vaak mis.

Zowel bij tabak als bij alcohol was er geen enkele sector die zich in alle gevallen aan de regels hield. Blokhuis is dan ook niet te spreken over de resultaten, zeker omdat er niet of nauwelijks verbetering is in vergelijking met de resultaten uit eerdere jaren. In tegendeel: bij slijterijen en supermarkten was de naleving zelfs beduidend slechter geworden. De staatssecretaris noemt de cijfers zorgelijk en hamert erop dat er verbetering moet komen.

De controles zijn deels uitgevoerd in een periode waarin het dragen van een mondkapje verplicht was. De resultaten waren niet anders dan in de periode waarin een mondkapje niet verplicht was.

Bron: nu.nl.

rapport-landelijk-onderzoek-leeftijdsgrens-alcohol--tabak-2020.pdfrapport-landelijk-onderzoek-leeftijdsgrens-alcohol--tabak-2020.pdf (1,19 MB)

 

Nederlandse jongeren frequent blootgesteld aan alcoholreclame

13 november 2020

Onderzoek van bureau Breuer & Intraval in samenwerking met de bureaus Dialogic en Het Media Loket laat zien dat jongeren in de leeftijd van 12-17 jaar frequent worden blootgesteld aan diverse vormen van alcoholmarketing. Bijvoorbeeld op televisie. De kijktijd van jongeren tussen 12-17 jaar is lager dan andere leeftijdscategorieën. Gewogen naar kijktijd, blijkt de kans voor 12-17-jarigen om met alcoholreclame geconfronteerd te worden echter net zo hoog te zijn als de kans dat 18-30-jarigen of 30+-ers hiermee geconfronteerd worden.

Naast blootstelling op televisie blijkt product placement in supermarkten en bioscopen een belangrijke manier te zijn waarop jongeren worden blootgesteld aan alcoholmarketing. In vrijwel alle onderzochte supermarkten is er sprake van het etaleren van alcohol op een plek die in het oog springt, anders dan de gebruikelijke schappen voor alcohol.


     Alcoholpromotie in en buiten supermarkten

Bij bioscopen is er met name sprake van het aanprijzen van combi-deals bestaande uit een snack en alcohol en valt op dat ongeacht de kijkwijzer toch alcoholadvertenties (statisch beeld) vóór en tijdens de pauze van een film worden getoond. Commercials voor alcoholreclame (bewegend beeld) komen vaker voor bij 16+ films, maar zijn ook waargenomen bij kijkwijzers 12+ en alle leeftijden.

Ondanks dat de aantallen in de onderzoeksgroep te klein waren om precieze berekeningen te maken, concluderen de onderzoekers dat jongeren op sociale media zowel gesponsorde alcoholreclames als (intentionele of niet-intentionele) alcoholreclames via bijvoorbeeld vlogs van influencers te zien krijgen. Dit geldt voor alle populaire platforms. De impact van deze alcoholreclames is waarschijnlijk het hoogste op Instagram en YouTube, aangezien dit de meest populaire platforms onder jongeren zijn. Opvallend is dat een groot deel van de jongeren aangeeft (ook) een 18+ account te hebben en te gebruiken. Hierdoor ontwijken jongeren leeftijdsfilters en wordt de blootstellingskans verhoogd.

Onderzoeksrapport:  link

 

Causaal verband tussen alcoholreclame en drinkgedrag Nederlandse jongeren

13 november 2020

De Universiteit Twente heeft in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam en Tactus Verslavingszorg de wetenschappelijk stand van zaken in kaart gebracht over de effecten van alcoholmarketing op problematisch alcoholgebruik in het algemeen, en meer specifiek op het alcoholgebruik van jongeren. Het onderzoek richtte zich op de volgende onderwerpen: de omvang en inhoud van alcoholmarketing, de impact van alcoholmarketing, de impact van 0.0%-marketing en de rol van alcoholmarketing op sociale media.



Uit dit onderzoek blijkt dat er een rechtstreeks verband bestaat tussen blootstelling aan alcoholmarketing en het drinkgedrag van jongeren. Grotere blootstelling leidt tot meer alcoholgebruik, binge drinken en riskant drinkgedrag. De onderzoekers spreken van een causaal verband. Of alcoholmarketing ook bijdraagt aan alcoholgebruik door zwangere vrouwen, zware drinkers en verslaafden is onbekend; onderzoek daarover ontbreekt.
De conclusies van het onderzoek zijn verder dat alcoholmarketing in Nederland zeer aanwezig is en ook minderjarigen bereikt. Met name de blootstelling aan alcoholgerelateerde inhoud en alcoholmarketing op sociale media is volgens de onderzoekers in toenemende mate een gegeven dat de aandacht verdient. Over de effecten van marketing van 0.0%-dranken is nauwelijks wetenschappelijk onderzoek beschikbaar.

Onderzoeksrapport: link

Bezoek www.stap.nl voor meer actuele informatie over alcoholbeleid in Nederland en Europa

STEUN STAP
STAP krijgt geen subsidie van de overheid. Daarom is STAP in haar werk bijna geheel afhankelijk van de opbrengst van diensten en van donaties en legaten. STAP is een ANBI instelling zodat u schenkingen van uw fiscaal inkomen kunt aftrekken. Een gift kunt u overmaken op giro NL 19 INGB 0000 291066 t.n.v. Stichting STAP te Utrecht.
Copyright © Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP

Mail-adres: info@stap.nl

Want to change how you receive these emails?
You can update your preferences or unsubscribe from this list.

Email Marketing Powered by Mailchimp